Siewierski Jerzy - Opowieść o duchach i gorejącym sercu | Recenzje

Recenzje - Szperacz

Siewierski Jerzy - Opowieść o duchach i gorejącym sercu •PDF• •Drukuj•
•Ocena użytkowników•: / 0
•Słaby••Świetny• 

 

  • Autor: Siewierski Jerzy
  • Tytuł: Opowieść o duchach i gorejącym sercu
  • Wydawnictwo: Iskry
  • Seria: Ewa wzywa 07
  • Zeszyt nr 125
  • Rok wydania: 1983
  • Nakład: 150000
  • Recenzent: Norbert Jeziolowicz
  • Recenzja: 15/2012



Niełatwy los metafizyki w Peerelu

Jedno jest pewne: wnikliwi badacze twórczości Jerzego Siewierskiego nie nudziliby się ani chwili. Autor może nie był szczególnie płodny, ale z drugiej strony potrafił on zmieniać gatunki swoich utworów  cały czas mieszcząc się w ramach szeroko pojętej literatury popularnej. Zresztą chyba jego preferowanym obszarem działania był horror, a nie historie detektywistyczne, ale w Peerelu nie było wielu możliwości dla realizacji swojego hobby, a więc stał się jednym z bardzo niewielu "kolorowych ptaków"  powieści milicyjnej  którzy potrafili się kompetentnie bawić formą powieści.

"Opowieść o duchach i gorejącym sercu" jes próbą przeniesienia takiej trochę przedwojennej zgoła metafizyki do przaśnej peerelowskiej rzeczywistości,  a jednocześnie nawiązaniem do bardziej anglosaskich standardów powieści kryminalnej .Już  pierwsza scena wprowadza nas w dziwny nastrój: podróżny przyjeżdża pociągiem do małego miasteczka. Nie udało mu się złapać jedynej taksówki, która stała przed dworcem, a na dodatek "było ciemno, pusto i paskudnie. Padał drobny, ale gęsty deszcz, zimny wiatr dmuchał solidnie i wdzierał się przenikliwym chłodem pod płaszcz" -- tak mógłby brzmieć fragment scenopisu jakiegoś klasycznego filmu grozy. A żeby jeszcze podbić napięcie, to w kolejnych zdaniach okazuje się, że przybysz szuka  drogi na ulicę Cmentarną. W następnych scenach okazuje się, że pragnie on odwiedzić miejscową wróżkę organizującą dla przedstawicieli miejscowej elity wieczorne seanse nawiązywania kontaktów z duchami zmarłych przodków. Pani Eufrozyna Milewska, ponieważ  to o nie mowa, jest czymś w rodzaju  przyszywanej ciotki przybysza, który po zjedzeniu kolacji bierze udział w  takim seansie. Do tej pory czytelnik otrzymuje horror z aspektami metafizyki, ale właśnie w trakcie seansu zmieniania się gatunek literacki i wkraczamy w powieść milicyjną. Całe zajście odbywa się w ciemności,  a wszyscy obecni  siedzą ciasno wokół okrągłego stolika tworzą "łańcuch magnetyczny" dotykając się górnymi i dolnymi kończynami. Pani Eufrozyna  występująca jako medium osiąga sukces i słuchać delikatne szelesty, dzwoneczki i tym podobne odgłosy. Przywołany duch stwierdza, że w pomieszczeniu  przebywa  grzesznik mający jeszcze czas na pokutę i zadośćuczynienie jeśli wyrzeknie się serca gorejącego i grzechu. Całe zajście kończy się zamordowaniem  wróżki -- po zapaleniu światła oczom uczestników ukazuje  się wbity w plecy staruszki głęboko aż po rękojeść sztylet z ozdobną rękojeścią.

Po tej mocnej scenie autor także nam nie odpuszcza  ponieważ okazuje się  że tajemniczy przybysz (syn przyjaciółki denatki i jednocześnie narrator zeszytu Ewy)  to kapitan Stanisław Witucki z komendy głównej, którego rola zmienia się w zasadzie natychmiast z prywatnej na służbową.

Widoczne dla każdego jest, że nikt z uczestników seansu nie był w stanie dokonać morderstwa, ponieważ wszyscy trzymali się za dłonie. Czyli, że logicznie rozumując właściwie  trupa nie powinno być, a jednak jest. Tak więc śledztwo prowadzone jest mniej więcej na podobnych zasadach, jak czynił to Hercules Poirot: jeśli jedynie najbardziej nieprawdopodobna wersja wydarzeń potrafi wyjaśnić wszelkie wątpliwości i pytania, to należy ją uznać za opcję prawdziwą i skupić się na szukaniu motywów i dowodów ją uzasadniających.

Pomimo  relatywnie szczuplej objętości zeszytów Ewy Siewierski stara się możliwie ubarwić swoją nowelę. Okazuje się na przykład, że  słowa o gorejącym sercu nawiązują wprost do niezwykle sensacyjnej  sprawy kradzieży klejnotu o nazwie "gorejące serce" właśnie z muzeum w N. dokonanej w biały dzień w trakcie przerwy obiadowej pracowników muzeum. Ten klejnot opisywany jest jako arcydzieło siedemnastowiecznej włoskiej sztuki zdobniczej -- misternie wycyzelowany w złocie  wisior w kształcie serca  w kształcie serca wysadzany brylantami i dużą ilością rubinów, a sam rabunek zakończył się także zastrzeleniem strażnika oraz kasjerki, która sprzedała przestępcy bilet i jako jedyna mogła go zidentyfikować. Mamy także profesorski wykład na temat psychotroniki, mediów fizycznych, ektoplazmy i różnych innych aspektów zjawisk paranormalnych, ale także historię demaskowania różnego rodzaju szalbierzy oraz oszustów żerujących na ludzkiej naiwności.

Jest także kilka przewidywalnych motywów, jak na przykład to, że kapitan Wilski z Komedy Wojewódzkiej jest kolegą Wituckiego ze szkoły w Szczytnie i cieszy się z pomocy kolegi, a główni przestępcy mieszkają w sublokatorskich pokojach. Wśród przestępców także pokutuje nieuzasadnione przekonanie, że kwota kilkudziesięciu  tysięcy dolarów zapewni do końca życia spokojne życie rentiera na Zachodzie. W latach 80-tych dolar tracił na wartości i tylko z wąskiego punktu widzenia Pewexu jego pozycja nadal była niezachwiana. Z drugiej jednak strony mamy też kilka oryginalnych chwytów; jak odwołanie się jednak do zjawisk metafizycznych czy też określenie przez Wituckiego trzykrotnego mordercy  słowami "leń, nicpoń i marzyciel", co stanowi jedynie bardzo delikatną krytykę.

Z drugiej strony u osób znających potencjał artystyczny Siewierskiego pozostaje także pewien niedosyt wynikający z faktu, iż elementy nawiązujące do  powieści grozy rozgrywają się w starych willach zlokalizowanych obok cmentarnych murów w małych miejscowościach, a nie w  blokowiskach z wielkiej płyty, które wszakże stanowiły naturalne środowisko ludzi żyjących w Peerelu. A jego byłoby stać niewątpliwie na stworzenie tego rodzaju dzieła, co udowodnił w 1992 roku  książką "Maska Szatana", ale to już były zupełnie inne czasy i zupełnie inna historia.

No i gdyby przyznawać gwiazdki jako ocenę recenzowanej powieści, to co najmniej pół gwiazdki należałoby się za sam tytuł, który zdecydowanie odbiega się sztampy tamtych czasów, przyciąga uwagę i podnosi całość na wyższy poziom artystyczny.

 

 

© 2001-2011 Klubowicze - Klub MOrd. Polskie kryminały milicyjne. Klub Kryminalny. Powieść milicyjna, kryminalna i szpiegowska. Kryminał PRL. Morderstwo w PRL.