Damian Dominik - Portret z paragrafem (GC) | Recenzje

Recenzje - Szperacz

Damian Dominik - Portret z paragrafem (GC) •PDF• •Drukuj•
•Ocena użytkowników•: / 3
•Słaby••Świetny• 
  • Autor: Damian Dominik
  • Tytuł: Portret z paragrafem
  • Wydawnictwo: Czytelnik
  • Seria: Jamnik
  • Rok wydania: 1964
  • Nakład: 30290
  • Recenzent: Grzegorz Cielecki
  • Recenzja: 134/2009

LINK Recenzja Remigiusza Kociołka



Mordercze skutki nadużyć w PZGSie

Kryminałem "Portret z paragrafem" wszedł gładko Adam Bahdaj w wody kryminału milicyjnego w odcieniem plebejskim. Oto bowiem w bliżej nieokreślonej prowincjonalnej miejscowości ktoś zgładził dyrektora tartaku, a ciało porzucił w dole z wapnem. W ten sposób od razu możemy podejrzewać, że  denat nie jest tym o kim myślimy. Tak samo, jak nie każdy wie, że Dominik Damian widniejący na okładce książeczki to Adam Bahdaj właśnie.

Bowiem wiedza nie jest nam dana z tekstu wprost. Musimy ją czerpać skądinąd albo też odpowiednia informacja jest nam suflowana przy końcu. I to niestety unik pisarza. Tym razem autor postanowił dać maksimum treści w minumum objętości. I tak na ledwie 112 stronach "Portretu" sporo się dzieje. Wprowadzono kilkanaście postaci i dość bałaganiarskim ściegiem poprowadzono nitki powiązań między nimi. A wszystko przecież zaczęło się tak niewiennie, od nadużyć w PZGSie w Świebodzinie w 1949. Potem trzeba było zwiewać do Ełku, a potem to już ten trup w dole w wapnem.
Śledztwo prowadzi kapitan Brzoza (i jest to nazwisko symboliczne, jak na zbrodnię w tartaku przystało), posiłkujący się sierżantem Stasinem. Autor stara się mylić tropy. Najpierw wspomina się o jakimś strzale w nocy, ale w efekcie okazuje się, że jako narzędzie zbrodni posłużył "ciężki, masywny przycisk z brązu" służący zapewne do przytrzymywania na biurku faktur za sprzedane kubiki drewna.     Choć to tylko moje  skromne przypuszczenie.
Milicjanci pozostają w tle wydarzeń. Dzięki retrospekcji dowiadujemy się co nieco o Wali, Darmoszu, Kalecie, Lasaku, Jawieniu, Sumali i kilku innych osobach związanych z tartakiem. Wieść niesie, że dochodziło w placówce do nadużyć, opylania drewna na lewo. To mogło rodzić niesnaski i być argumentem do zbrodni. Do fabuły dorzucono także kilka  subwątków damsko-męskich. Kobiety pragną tu mężczyzn niczym kanie dżdżu i gotowe są na wiele upokorzeń byle tylko trwać u boku odpowiedniego kandydata. Cała książka sprawia dość dziwne wrażenie. Wygląda tak, jakby autor musiał ją machnąć z marszu i z wielu spraw dopełniających zrezygnował albo że po napisaniu całości o połowę powieść skrócił, patrosząc co się dało. W efekcie  uzyskujemy ekstrakt nurtu zbrodni w małym miasteczku,  śladu prowadzącego w przeszłość  i kryminału plebejskiego. Można to zilustrować następującymi cytatami: "- Bajer na Grójec", "Ty, bracie eksportową, sardynki, kabanosy, a kolega komiśniaka i grochówkę" oraz "Ty bracie "Kameralne", "Bristole", dziewczynki...te rzeczy, a kolega w kiblu suchy branzel, co?" (str. 107). Wszystko to fragmenty kluczowej  dla powieści rozmowy. Nawiasem mówiąc kabanosy nadal są w powszechnym użytku, a nawet stanowią nie tylko zakąskę z górnej półki, ale również drobną przegryzkę. Kabanosy spotykam na stole u Klubowicza Duńskiego, Kociołka czy Szwedowskiego. Ba, czasem na swoim własnym.
Bahdaj, niezależnie od tego o czym pisze, pozostaje czuły na piękno przyrody i umiejętnie podkręca urok chwili. To stawia go trzy klasy wyżej od standardowych milicyjnych wyrobników. Zatrzymajmy się przy przykładowych passuach, które mnie urzekły: "Drzewa stały w swych zielonych habitach jak zakonnicy. Pachniało żywicą. Gdzieś w młodziku gruchnął dziki gołąb" (str. 47). A teraz "urok chwili": "Cofnęła się gwałtownie, odwróciła się i biegiem ruszyła przed siebie. W czarnym tunelu widać było jaśniejszą plamę jej sukni. Coraz mniejszą, coraz mniejszą, aż zupełnie zginęła". (str. 65). Tak, tu wyziera klasa Bahdaja, choć oczywiście "Portret z paragrafem", to poczynając od tytułu, raczej  poboczne i trzaśnięte na chybcika dziełko kryminalne. Raczej dla pasjonatów autora.

 

© 2001-2011 Klubowicze - Klub MOrd. Polskie kryminały milicyjne. Klub Kryminalny. Powieść milicyjna, kryminalna i szpiegowska. Kryminał PRL. Morderstwo w PRL.